Ο Άγιος Βασίλης, ο Santa Claus και η Coca-Cola

santa clausΜια δεύτερη μέρα του Γενάρη στο άκουσμα ότι ο Άι Βασίλης δεν υπάρχει έβαλα τα κλάματα. «Τι εννοείς δεν υπάρχει; Και όλα τα δώρα, εδώ και τόσα χρόνια, από πού έρχονται δηλαδή;» είπα ταραγμένη. Πίστευα σ’ εκείνον, ακόμη κι αν δεν τον είχα δει εκτός Ζαππείου, Συντάγματος και παιχνιδάδικων. Είχα συνδέσει την εικόνα του με τα Χριστούγεννα. Δε μπορούσα να φανταστώ ότι τον επόμενο Δεκέμβρη δε θα έγραφα γράμμα σ’ εκείνον και ότι τα ξημερώματα της πρωτοχρονιάς δε θα ερχόταν με το έλκηθρο του για να μου δώσει το δώρο μου. Έκλαιγα χωρίς σταματημό. Ένα ακόμη παραμύθι είχε τελειώσει. Που να καταλάβω, τότε, ότι άδικα στεναχωριέμαι τόσο.

Το έργο του Αγίου Βασιλείου υπήρξε από τα σημαντικότερα αλλά ουδεμία σχέση έχει με αυτό του παχουλού παππού, με τα ροδοκόκκινα μάγουλα, την άσπρη μακριά γενειάδα, τη κόκκινη φορεσιά και τον σάκο γεμάτο δώρα για παιδιά, που εγώ είχα πλάσει στη φαντασία μου-ή μου είχαν πλάσει. Εκείνο που κυρίως συνδέει τον Μέγα Βασίλειο της Καισαρείας με τα Χριστούγεννα είναι η βασιλόπιτα με το φλουρί. Επίσκοπος ιδιαίτερα μορφωμένος, τότε, στη Καισαρεία, για να αποφευχθεί το ανισομοίρασμα χρυσαφικών στους κατοίκους της περιοχής παρασκεύασε άρτους εντός των οποίων τοποθέτησε ανά ένα τα χρυσά και τα διένειμε σ’ εκείνους. Όχι δώρα, όχι παιδιά, όχι έλκηθρο. Μόνο χαρτί καλαμάρι και τσουρέκι. «Βαστά εικόνα και χαρτί ,ζαχαροκάρνο, ζυμωτή, χαρτί και καλαμάρι» λένε και τα κάλαντα.

Η εικόνα που είχα στο μυαλό μου για τον Άγιο Βασίλη ταιριάζει καλύτερα με τη δράση του Αγίου Νικολάου. Ο Άγιος Νικόλαος-που ούτε και αυτός ήταν κοκκινοφορεμένος, με τα χρόνια φόρεσε τα κόκκινα- θεωρείται ο προστάτης των παιδιών και των ανθρώπων της θάλασσας. Ανά διαστήματα, σε όλη την Ευρώπη, πολλοί μιλούν για την άφιξη ενός Αγίου στις περιοχές τους που μοιράζει δώρα στα παιδιά και χρυσά στους φτωχούς. Η ιστορία φτάνει στην Αμερική και γίνεται παραμύθι. Το 1809 ξεκινάν οι πρώτες συγγραφές παραμυθιών. Άγιος χαρίζει δώρα πάνω σε άλογο: η πρώτη καταγεγραμμένη ιστορία. Ως που το άλογο γίνεται ιπτάμενο βαγόνι, το ιπτάμενο βαγόνι ιπτάμενο έλκηθρο –με 8 τάρανδους- και τα δώρα πέφτουν από τις καμινάδες των σπιτιών. Το 1860 το εργαστήρι του βρίσκει στέγη στο Βόρειο Πόλο και το Ροβανιέμι της Λαπωνίας γίνεται επίσημα το χωριό του Αγίου- μα καλά, ο Άγιος Βασίλης δεν είπαμε ότι είναι από την Καισαρεία; Και ο Άγιος Νικόλαος από τη Λυκία; Τέλος πάντων, το 1863 ο Thomas Nast ζωγραφίζει τον Άγιο Νικόλαο για το Harper’s magazine πλάθοντας τον Santa Claus. Παχουλός, ψηλός, γενειάδα, μεγάλος σάκος δώρων.

Και ο Santa Claus είναι σχεδόν έτοιμος. Σχεδόν. Η σημερινή γνωστή εικόνα του κατασκευάζεται το 1931 από τη coca-cola. Η Αμερικάνικη εταιρία του γνωστού αναψυκτικού σε συνεργασία με τον σχεδιαστή Haddon Sundblom κατασκευάζει τον μοντέρνο Άι Βασίλη στα δικά της χρώματα βεβαίως. Έτσι, ο Santa Claus ντύνεται στα κόκκινα. Σκοπός είναι η αύξηση των πωλήσεων του αναψυκτικού τους κρύους μήνες του χειμώνα που η κατανάλωση πέφτει. Στόχος που υλοποιήθηκε φυσικά.

Άρα εγώ για ποιον Άγιο Βασίλη έκλαιγα μικρή; Ποιον Άγιο Βασίλη λατρεύω τώρα; Ποια Αγιοβασιλιάτικη μαγεία με συνεπαίρνει κάθε χρόνο; Η φτιαχτή της coca-cola;

Και αυτές οι ερωτήσεις καθόλου δε θέλω να με αποτραβήξουν από το μαγευτικό πνεύμα των Χριστουγέννων, ούτε να με κάνουν να μη πιστέψω στον Άγιο Βασίλη, αλλά δε μπορώ και να μην αναρωτιέμαι. Να αναρωτιέμαι για τα έθιμα και τις ρίζες μας. Μπορεί ο Santa Claus, μια μορφή του Άγιου Βασίλη και του Άγιου Νικόλα, να διαδόθηκε και να έγινε ιδιαίτερα αγαπητός από όλους εμάς χάρη στη coca-cola, εδώ και πάνω από 80 χρόνια, αλλά οι παραδόσεις μας; Οι ρίζες μας; Και αν συνεχίσουν να τροποποιούνται (οι παραδόσεις) βρίσκοντας μας μαγεμένους και αμέτοχους;

Τα έθιμα είναι έθιμα. Πέρασαν με προσοχή σαν εύθραυστη πορσελάνη από γενιά σε γενιά-και κάπου εδώ, μου φαίνεται, αρχίζει να ραγίζει (η πορσελάνη). Τα έθιμα είναι ο λαός. Ο λαός εμείς. Εμείς, εσύ και εγώ. Αν χαθούν τα έθιμα λοιπόν; Το μόνο που κάπως καταπραΰνει την οξυμένη σκέψη μου είναι το καράβι στη πλατεία Συντάγματος. Καράβι αντί δέντρου φέτος.

Ho, ho, ho Merry Christmas!!! –αυτά πρέπει να είναι λόγια του Άγιου Βασίλη της coca-cola, αλλά ποιος νοιάζεται;

Έλενα Στρόδα

Tags: , , , , , , ,