ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΝΟΜΠΕΛ: Ernest Hemingway – βραβείο Νόμπελ 1954

Είναι Πέμπτη 10 Οκτωβρίου του 2013, η Άλις Μονρό κατακτά το Νόμπελ λογοτεχνίας, κι η αφεντιά μου μπαίνει σε σκέψεις…

Δεν μπορώ να πω με σιγουριά γιατί, όμως μου ασκούν μια παράξενη επιρροή τα βραβεία. Το ξέρω φυσικά πως τα Νόμπελ (όπως και τα Όσκαρ, τα Πούλιτζερ κτλ) δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα απλό παιχνίδι συλλογής εντυπώσεων και επιβράβευσης δημοσίων σχέσεων. Μάλλον η παραπάνω άποψη προκύπτει απ’ την αδυναμία μου να δεχθώ πως ο φωτεινός και δροσερός Ελύτης έφυγε απ’ τη Σουηδία με το βραβείο, ενώ ο μελαγχολικός Καβάφης (ναι, αυτός που έχει γεμίσει στίχους τα λεωφορεία της Αθήνας), έζησε αρκετά για να δει το όνομα του να λείπει από τις υποψηφιότητες για τριάντα δύο ολόκληρα χρόνια. Ωστόσο γεγονός είναι πως μέσα απ’ την αίθουσα της βράβευσης, πέρασαν κατά καιρούς σπουδαίοι λογοτέχνες που τιμήθηκαν (ή και όχι) με το βραβείο. Λογοτέχνες τους οποίους η Univeristy Press (για να φτάσουμε επιτέλους στο δια ταύτα) αναλαμβάνει την τιμή και τη χαρά να σας γνωρίσει, κάθε μήνα κι από έναν! Αυτό τον μήνα, ο Ernest Hemingway!

——-

hemingouei

———–

O Γέρος και η Θάλασσα.

Ernest Hemingway – βραβείο Νόμπελ 1954

Ο Έρνσετ Μίλλερ Χέμινγουεϊ, αποτελεί πιθανότατα τον πλέον αναγνωρίσιμο, καθώς και έναν απ’ τους σημαντικότερους λογοτέχνες της Αμερικανικής, όσο και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Έζησε μια πολυτάραχη ζωή, υπήρξε θύμα του αλκοόλ, καταθλιπτικός, και αποκορύφωμα αυτής της «ταραχής» του, αποτέλεσε η αυτοκτονία του το 1961.

Κατά τη διάρκεια του Ά παγκοσμίου πολέμου, νεαρός τότε, υπήρξε εθελοντής οδηγός ασθενοφόρου, και φαίνεται πως τα όσα είδε κι έζησε κατά τη διάρκεια του πολέμου, επηρέασαν αρκετά τη θεώρηση που είχε για τον κόσμο. Αργότερα, εργάστηκε ως ανταποκριτής της Toronto Star στον ελληνοτουρκικό πόλεμο, καθώς και στον Ισπανικό εμφύλιο. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Κούβα, ξανάφυγε για να καλύψει δημοσιογραφικά τον ΄Β παγκόσμιο, και ξαναγύρισε μαζί με τη δημοσιογράφο των Τimes Μαίρη Γουέλς, την 4η(!) κατά σειράν σύζυγο του. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, υπήρξε μέλος της περίφημης «χαμένης γενιάς» των εξόριστων Αμερικανών λογοτεχνών (συγγραφικός και καλλιτεχνικός κύκλος συγκροτημένος από τη Γερτρούδη Στάιν), και προσωπικός φίλος του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ (Ο μεγάλος Γκάτσμπι), του Έζρα Πάουντ και του Τζαίημς Τζόυς (Οδυσσέας).

Οι ήρωες των βιβλίων του, αποτελούν λίγο πολύ κομμάτια της ίδιας του της ύπαρξης. Άνθρωποι μοιρολάτρες μα ικανοί για σπουδαία πράγματα, παλεύουν ως το τέλος γιατί αυτό έχουν μάθει να κάνουν, όμως πάντα η μοίρα τους κερδίζει. Η μοίρα. Αυτή η ανώτερη δύναμη, η τύχη, η γκαντεμιά, αυτή που παίζει μαζί τους, για να τους διαλύσει τελικά αργά, βασανιστικά, σκοτώνοντας μία μία όλες τους τις ελπίδες.

Υπό αυτό το πρίσμα, τα έργα του Χέμινγουεϊ φαντάζουν απαισιόδοξα, όμως η αλήθεια δεν είναι ακριβώς αυτή. Ο συγγραφέας μέσα απ’ τη σκληρή, τραχιά γραφή του, στήνει χαρακτήρες που παρά τα όσα τους συμβαίνουν, στέκονται όρθιοι, το παλεύουν ως το τέλος, κοιτάνε τη μοίρα τους στα μάτια, και κρατιούνται με νύχια και με δόντια απ’ ότι τους έχει απομείνει. Είναι περήφανοι, σπουδαίοι, αγωνιστές και πάνω απ’ όλα δυνατοί μες στην αδυναμία τους να κερδίσουν το υπεράνθρωπο. Λάμπουν παρά τις αντιξοότητες, ή καλύτερα μέσα απ’ αυτές, και σε κάνουν ν’ αναρωτιέσαι πώς ο άνθρωπος που τους έπλασε, τελικά αφαίρεσε ο ίδιος τη ζωή του.

ogeroskaihthalassaΤο σπουδαιότερό του έργο (αν μπορεί κανείς να διαβαθμίσει όντως τα έργα του), είναι και ένα απ’ τα πιο σύντομα. Πρόκειται για την πασίγνωστη νουβέλα «ο γέρος και η θάλασσα», που τιμήθηκε αρχικά με το βραβείο Πούλιτζερ, και ήταν εκείνη που τελικά τον οδήγησε στο Νόμπελ λογοτεχνίας. Αποτελεί μια ιστορία όμορφη για την απλότητα της, που συνοψίζει όλα όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω, με ήρωα την πιο συμπαθητική ίσως μορφή που γέννησε ποτέ το μυαλό του Χέμινγουεϊ. Το γέρο.

Δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένας απλός γερο-ψαράς, ξερακιανός, που λάτρευε το μπέισμπολ. Κάποτε σπουδαίος στη δουλειά του, μα τώρα πια η γκίνια τον είχε κρατήσει ογδόντα τέσσερις ολόκληρες μέρες δίχως ψάρι. Μια μέρα λοιπόν είδε καλό καιρό και τ’ αποφάσισε να πάει για μια καλή ψαριά. Και τη βρήκε, τη βρήκε σ’ ένα ψάρι πέντε μέτρα μακρύ, τεράστιο. Από εκείνη τη στιγμή, άρχισε η μάχη μεταξύ τους. Μάχη δυνατή και με σεβασμό. Ο γέρος θα την κερδίσει, όμως σε λίγη ώρα θα ‘ρθουν οι καρχαρίες…

Μια νουβέλα που θα μπορούσε να προέρχεται από σελίδες της ελληνικής μυθολογίας. Ένα αριστούργημα, απλό και όμορφο, όπως πρέπει να είναι τα αριστουργήματα. Τα υλικά που συνθέτουν την υψηλή τέχνη: ένας γέρος, και η θάλασσα.

Υ Γ: Στον Χέμινγουεϊ ανήκει το συντομότερο διήγημα του κόσμου: “Προς πώληση: Παιδικά παπούτσια. Έντελώς αφόρετα.”

Άλλα προτεινόμενα βιβλία του Χέμινγουεϊ: Για ποιον χτυπάει η καμπάνα, Αποχαιρετισμός στα όπλα, Τα χιόνια του Κιλιμάντζαρο, Να έχεις και να μην έχεις

Ηλίας Γεροντόπουλος

Tags: , , ,