ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΝΟΜΠΕΛ: Jean-Paul Sartre – βραβείο Νόμπελ 1964

Η Ναυτία

Jean-Paul Sartre – βραβείο Νόμπελ 1964

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ γεννήθηκε στο Παρίσι, στις 21 Ιουνίου του 1905. Στιγμάτισε όσο λίγοι τον εικοστό αιώνα, υπήρξε ο κύριος θεμελιωτής του υπαρξισμού, σπουδαίος κριτικός, φιλόσοφος και λογοτέχνης. Θα μπορούσαμε χωρίς μεγάλο ρίσκο να πούμε πως αποτέλεσε το πρότυπο διανοούμενου του περασμένου αιώνα.

sartr

Ο πρόωρος χαμός του πατέρα του (από κίτρινο πυρετό, λίγο καιρό μετά τη γέννηση του Ζαν-Πωλ), τον οδήγησε στο σπίτι του παππού του. Φαίνεται πως ο χρόνος που πέρασε εκεί, του γέννησε την αγάπη για το βιβλίο, σε βαθμό που θα μπορούσε κανείς να τον ονομάσει «βιβλιοφάγο» απ’ τα παιδικά του κιόλας χρόνια. Μετά τον δεύτερο γάμο της μητέρας του, η νέα οικογένεια θα εγκατασταθεί στη Λα Ροσέλ, όμως ο Σαρτρ θα επιστρέψει πίσω στο Παρίσι, άρρωστος, στα 16 του, για να συνεχίσει τις σπουδές του σε ευνοϊκότερο περιβάλλον. Τελικά θα καταφέρει να μπει στην περίφημη Ecole Normale Superieure του Παρισιού, από την οποία θα φύγει πτυχιούχος φιλοσοφίας το 1929, με τη δεύτερη προσπάθειά του στις τελικές εξετάσεις. Στην προετοιμασία του γι’ αυτή τη δεύτερη προσπάθεια θα γνωρίσει τη Σιμόν Ντε Μποβουάρ, η οποία θα αποτελέσει από εκείνη τη στιγμή και έπειτα την ισόβια συμβία του (παρότι η σχέση τους, λόγω κυρίως των αντιλήψεων του Σαρτρ περί ελευθερίας, εμπεριείχε αρκετές παράλληλες σχέσεις και για τους δύο). Αφού διδάξει ως καθηγητής στη Χάβρη και στο Λαν, το 1934 θα μεταβεί στο γαλλικό ινστιτούτο του Βερολίνου και το 1937 στο κολέγιο Νειγί στο Παρίσι. Την ίδια χρονιά θα δημοσιεύσει και το πρώτο του σπουδαίο μυθιστόρημα. Τη «ναυτία». Κατά τη διάρκεια του ΄Β παγκοσμίου πολέμου, θα πιαστεί αιχμάλωτος απ’ το γερμανικό στρατό και θα καταφέρει να διαφύγει απ’ το στρατόπεδο συγκέντρωσης μέσω ψευδών ιατρικών βεβαιώσεων. Πίσω στο Παρίσι, θα αποδεχτεί την πρόταση του Αλμπερ Καμύ, και θα γράψει για την αντιστασιακή εφημερίδα «Η Μάχη». Μετά την παρισινή απελευθέρωση, θα ιδρύσει το λογοτεχνικό περιοδικό «Μοντέρνοι Καιροί», θα δημιουργήσει το μεγαλύτερο μέρος του έργου του και θα δει τα κείμενά του να γίνονται η νέα μεγάλη μόδα της γαλλικής διανόησης της εποχής. Θα παραμείνει ως το τέλος πιστός στις απόψεις του, στρατευμένα αριστερός, ενώ θα αρνηθεί να παραλάβει το Νόμπελ λογοτεχνίας το 1964.

Χωρίς να είναι ο μοναδικός, είναι ο κύριος εκφραστής (όπως γράψαμε και παραπάνω) του λογοτεχνικού κινήματος του υπαρξισμού. Τόσο τα δοκίμια, όσο και οι λογοτεχνικές του δημιουργίες, υπόκεινται στις αρχές αυτού του ρεύματος και διαπνέονται απ’ τα δυο κύρια πιστεύω του συγγραφέα τους. Την ανυπαρξία κάθε Θείας δύναμης, και τη δυνατότητα ελεύθερης επιλογής των ατόμων. Ο καλύτερος τρόπος να γίνουν αντιληπτά τα παραπάνω, είναι μέσω των λόγων του ίδιου του συγγραφέα που δήλωνε πως: «Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος», «Ο υπαρξισμός δεν αναλώνεται στην προσπάθεια απόδειξης της μη ύπαρξης του Θεού. Αντιθέτως, δηλώνει πως ακόμη κι αν υπήρχε Θεός, το γεγονός αυτό δεν θα άλλαζε απολύτως τίποτα». Τελικά (σύμφωνα πάντα με τον ίδιο): «Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός».

Αποτέλεσμα αυτής του της θεώρησης ήταν η στροφή προς το Μαρξισμό, μα ταυτόχρονα και η καταδίκη του Σταλινισμού (κάτι που φανερώνει αν μη τι άλλο την ικανότητα του Σαρτρ να είναι ταυτόχρονα στρατευμένος και ελεύθερος!)

Το λογοτεχνικό του έργο, αρχίζει με τη νουβέλα «Η Ναυτία». Σ’ αυτή, ο Αντουάν Ροκαντέν αφού έχει ταξιδέψει στον κόσμο, φτάνει στη Μπουβίλ (φανταστική πόλη) και περνάει τον καιρό του παλεύοντας να γράψει τη βιογραφία κάποιου (φανταστικού) μαρκησίου. Συνεχείς υπαρξιακές κρίσεις (ναυτίες!) τον ταλαιπωρούν.Ο κόσμος είναι μια άτακτη μάζα. Το βιβλίο του δε λέει να προχωρήσει. Τελικά, υπό τους ήχους της τζαζ, φωτίζεται κι ανακαλύπτει την πραγματική δημιουργία.

Άλλα προτεινόμενα έργα του συγγραφέα: Ο τοίχος, Δρόμοι της Ελευθερίας, Η Ηλικία της Λογικής, Η Αναστολή, Με το Θάνατο στην Ψυχή

Ηλίας Γεροντόπουλος

Tags: , , , , , , , , , , , ,