ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ: Η ιστορία πίσω από τη διεκδίκηση

Με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη της Αμάλ Αλαμουντίν στην Αθήνα σχετικά με την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στη χώρα που τα δημιούργησε, είναι μία καλή ευκαιρία να ξαναθυμηθούμε την ιστορία τους.

Το ξεκίνημα του 19ου αιώνα υπήρξε οδυνηρό για τα μνημεία της Ακρόπολης των Αθηνών, εξαιτίας της αρχαιοθηρίας, η οποία έφτασε στο αποκορύφωμά της στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του αιώνα. Κύριος αυτουργός υπήρξε ο Λόρδος Έλγιν, ο οποίος τότε υπηρετούσε ως πρεσβευτής της Αγγλίας στην Οθωμανική Πύλη (1799-1803).Ο Έλγιν, εκμεταλλευόμενος τη θέση του και τη μεγάλη επιρροή που ασκούσε η αγγλική πολιτική στην τουρκική κυβέρνηση, λόγω της στρατιωτικής βοήθειας που οι Άγγλοι είχαν προσφέρει στους Τούρκους στον πόλεμο εναντίον των Γάλλων του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο, κατόρθωσε να αποσπάσει φιρμάνι από τον Σουλτάνο, στις 6 Ιουλίου 1801, που του επέτρεψε την αφαίρεση αρχαιοτήτων από την Ακρόπολη. Με το φιρμάνι αυτό ο Έλγιν ολοκλήρωσε το έργο που είχε αρχίσει τον Αύγουστο του 1800 με ειδικό συνεργείο, το οποίο ως τότε εκτελούσε απεικονίσεις, καταμετρήσεις και αρχιτεκτονικά σχέδια των μνημείων της Ακρόπολης.

marmara11

Τελικά, αποσπούν μία από τις έξι Καρυάτιδες που κοσμούν το Ερέχθειο της Ακρόπολης, ενώ ενθουσιάζονται στη σκέψη να μεταφέρουν ολόκληρο το οικοδόμημα στην Αγγλία. Η ομορφιά των αγαλμάτων τούς γοήτευσε τόσο, που πίστεψαν ότι δεν πρόκειται για “αληθινά αγάλματα” αλλά για αληθινές γυναίκες που τους είχαν κάνει μάγια. Στην ιδέα ενθουσιάζεται και ο ίδιος ο Έλγιν. Για κακή του τύχη όμως δεν βρέθηκε διαθέσιμο καράβι, οπότε τα σχέδια μεταφοράς του οικοδομήματος ναυάγησαν. Λίγο καιρό αργότερα, τα ιερά μνημεία φορτώνονται σε αγγλικά καράβια και αναχωρούν με τελικό προορισμό την έπαυλη του Λόρδου. Ένα εξ αυτών όμως βυθίζεται και μαζί με αυτό και τα κιβώτια με ένα μέρος των μνημείων. Χρειάστηκαν τέσσερα ολόκληρα χρόνια και 50.000 λίρες (τα τελευταία χρήματα του Λόρδου) για να ανασυρθούν από τα βάθη της θάλασσας και να καταλήξουν, ταλαιπωρημένα και κατεστραμμένα, στην κατοχή του Έλγιν. Έτσι ξεκινάει και η πτώση του Έλγιν, ο οποίος για να εξοικονομήσει χρήματα, αναγκάζεται να πουλήσει στην Αγγλική κυβέρνηση ό,τι μετέφερε από την Αθήνα και μάλιστα στη μισή τιμή. Από τότε, από το 1816, επισκέπτες από όλον τον κόσμο, μπορούν να τα θαυμάσουν στο Βρετανικό Μουσείο.

Το αίτημα για επιστροφή

Η εκστρατεία ξεκίνησε το 1982 όταν η τότε υπουργός Πολιτισμού και Επιστημών Μελίνα Μερκούρη προέβαλλε το αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα σε Γενική Διάσκεψη της Unesco.

marmara2

Είπε: «…πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα για μας. Είναι το καμάρι μας. Είναι οι θυσίες μας. Είναι το υπέρτατο σύμβολο ευγένειας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι η φιλοδοξία και το όνομά μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητάς μας…».

Το διεθνώς γνωστό όνομα και η λαμπερή προσωπικότητα της Μελίνας Μερκούρη συνέβαλαν στο να αποκτήσει έρεισμα στην παγκόσμια κοινότητα το αίτημα της επιστροφής. Τον Οκτώβριο του 1984 η Ελλάδα υπέβαλλε επίσημο αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα και τον Απρίλιο του ίδιου έτους η βρετανική πλευρά απέρριψε το ελληνικό αίτημα.

Από το 1987, το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα έχει ενταχθεί στην επίσημη ατζέντα των θεμάτων της UNESCO, συζητείται ανά διετία στις συνεδριάσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής και κάθε φορά υιοθετείται σύσταση από τα κράτη-μέλη για την προώθηση του ζητήματος. Το 1999 ανατέθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση στην Ειδική Επιτροπή του αγγλικού Κοινοβουλίου για τον Πολιτισμό, τον Αθλητισμό και τα ΜΜΕ η μελέτη όλων των θεμάτων της βρετανικής πολιτιστικής πολιτικής. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και τα ζητήματα επιστροφής πολιτιστικής κληρονομιάς, με κυριότερο το αίτημα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Σε αυτό το πλαίσιο η Ελλάδα υπέβαλλε Υπόμνημα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

marmara13

Αθήνα – Λονδίνο: Μνημείο «κομμένο» στα δύο

Από τους 97 σωζόμενους λίθους από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, οι 56 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 40 στην Αθήνα.

Από τις 64 σωζόμενες μετόπες, οι 48 βρίσκονται στην Αθήνα και οι 15 στο Λονδίνο.

Από τις 28 σωζόμενες μορφές των αετωμάτων, οι 19 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 9 στην Αθήνα.

Τελειώνοντας λοιπόν, υπενθυμίζω τα λόγια της Μελίνας Μερκούρη: «Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα. Υπάρχουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Όπως υπάρχει ο Δαβίδ του Michael Angelo, η Αφροδίτη του Da Vinci, ο Ερμής του Πραξιτέλη, οι Ψαράδες στη θάλασσα του Turner,  η Capella Sixtina.  Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα.»

Λεωνίδας Σκαρλάτος

Tags: , , , , , , , , , ,