Το άτομο, η κοινωνία και η εξάρτηση

Από τα πανάρχαια χρόνια οι άνθρωποι κάνουν χρήση και κατάχρηση διαφόρων ουσιών. Οι ουσίες αυτές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι ουσίες εξάρτησης, το αλκοόλ και το τσιγάρο, ονομάζονται ψυχοτρόπες, γιατί επιδρούν στον ψυχισμό του και «προκαλούν μεταβολές στο επίπεδο της νοητικής σφαίρας, του συναισθήματος ή/και της συμπεριφοράς του ατόμου».

Ο μηχανισμός της εξάρτησης ανάγεται στη δημιουργία μιας νέας ανάγκης που καθιστά την κάθε ουσία απολύτως απαραίτητη για το άτομο, το οποίο δεν μπορεί πλέον να ζήσει χωρίς αυτήν. Όσο πιο επιτακτική γίνεται αυτή η ανάγκη, τόσο φθίνουν όλες οι άλλες ασχολίες.

okana1

Η εξάρτηση από ψυχοτρόπες ουσίες που ως φαινόμενο έχει πολλές συνιστώσες, ιδεολογικές, ιστορικές, πολιτικές, πολιτισμικές κ.α. τείνει στις μέρες μας να ταυτίζεται με την έννοια addiction που αναφέρεται σε μια κατάσταση εθισμού γενικά όχι μόνο σε ουσίες. Οι βιολογιστές υποστηρίζουν ότι η εξάρτηση είναι μια «χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος του εγκεφάλου», ενώ στην αντίπερα όχθη υποστηρίζεται ο ρόλος των ψυχοκοινωνικών, των οικογενειακών και άλλων μεταβλητών.

Όποιες όμως και αν είναι οι αιτίες, υπάρχει μια σειρά προστατευτικών παραγόντων, που λειτουργούν ως αμυντικοί μηχανισμοί του ατόμου, και είναι οι ανεπτυγμένες δεξιότητες, η ύπαρξη αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης, η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, οι ανεπτυγμένες γνωστικές ικανότητες, η συναισθηματική σταθερότητα, η ευελιξία και η ανθεκτικότητα στις δύσκολες καταστάσεις, οι δεξιότητες επικοινωνίας, η προσαρμοστικότητα, η αίσθηση ύπαρξης στόχου, η αρνητική στάση απέναντι στις ουσίες και τη χρήση και η αίσθηση του χιούμορ.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών δεν είναι κάτι καινούργιο, όπως ειπώθηκε, ενώ συνιστά ένα φαινόμενο που σχετίζεται άμεσα με τις εξελίξεις στις δομές της παγκόσμιας κοινωνίας. Έχει διαπιστωθεί ότι η στροφή προς τα ναρκωτικά παρουσιάζεται κυρίως σε εποχές ανασφάλειας και αναταραχών. Η εξάρτηση δεν αφορά μόνο σε ουσίες και μάλιστα παράνομες. Εξάρτηση μπορεί να υπάρχει από νόμιμες ουσίες όπως το τσιγάρο ή το αλκοόλ, αλλά εξαρτητική επίσης μπορεί να γίνει η σχέση με το διαδίκτυο ή και με τη τροφή. Τα ΜΜΕ παίζουν σημαντικό ρόλο στη προώθηση της χρήσης, μέσω έμμεσων μηνυμάτων. Τηλεοπτικές σκηνές με τον πρωταγωνιστή να καπνίζει, να καταναλώνει αλκοόλ για να ξεπεράσει προβλήματα ή να διασκεδάσει. Ταυτόχρονα ερχόμαστε καθημερινώς αντιμέτωποι με εκφράσεις στιγματιστικές για τα εξαρτημένα άτομα, με αποτέλεσμα συχνά να τους αποδίδεται άμεσα η ευθύνη για την κατάστασή τους χωρίς να εξετάζονται άλλοι παράγοντες. Παρά ταύτα είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι το πρόβλημα της εξάρτησης δεν αφορά μόνο όσους αντιμετωπίζουν άμεσα ή έμμεσα θέματα χρήσης ουσιών αλλά αφορά όλη την κοινωνία.

Σήμερα, όπου το ζήτημα των εξαρτήσεων αποτελεί πια ένα πολύ σοβαρό παγκόσμιο πρόβλημα, οι θεραπευτικές προσεγγίσεις έχουν αποκτήσει μεγάλη ποικιλία, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις πολλαπλές και διαφορετικές ανάγκες του πληθυσμού χρηστών και εξαρτημένων. Τα σύγχρονα μοντέλα θεραπείας των εξαρτήσεων περιλαμβάνουν Μοντέλα Θεραπείας Εξωτερικής Βάσης, Εσωτερικές Δομές Θεραπείας, Εσωτερικές Δομές Σωματικής Αποτοξίνωσης, Εξωτερικές Δομές Υποκατάστασης, Ομάδες Αυτοθεραπείας, Προγράμματα στις Φυλακές, Ατομική – Ομαδική Συμβουλευτική, Ανοικτές Τηλεφωνικές Γραμμές. Κάθε θεραπευτικό πρόγραμμα ή δομή λειτουργεί με βάση συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές, ανάλογα με τον τύπο θεραπείας που εφαρμόζει. Στην Ελλάδα οι επίσημοι φορείς αντιμετώπισης της εξάρτησης είναι ο ΟΚΑΝΑ, το ΚΕΘΕΑ και το 18 Άνω.

Παράλληλα, ο ΟΚΑΝΑ σχεδιάζει δράσεις μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ μεταξύ των οποίων και το «Προγράμματα στην Κοινότητα και στο δρόμο». Το εν λόγω Πρόγραμμα υλοποιεί μία σειρά από παρεμβάσεις πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης σε κοινωνικά ευπαθείς ομάδες αλλά και φοιτητές-νέους. Ήδη με τη δράση «Διαδρομές πρόληψης: Ενημέρωση για τις εξαρτήσεις» η διεπιστημονική ομάδα του Προγράμματος έχει επισκεφθεί 5 Ανώτατα Ιδρύματα (Καλών Τεχνών, Πανεπιστήμιο Πειραιά, Πάντειο, ΑΤΕΙ Πειραιά, Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο) και στο άμεσο μέλλον θα πραγματοποιηθεί δράσεις σε 2 ακόμα (ΑΤΕΙ Αθηνών, Πολυτεχνείο). Πρωταρχικός στόχος των δράσεων είναι η ευαισθητοποίηση και η σωστή ενημέρωση των φοιτητών και της Πανεπιστημιακής Κοινότητας εν γένει σε θέματα εξαρτήσεων και σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. Απώτερος σκοπός είναι η εξοικείωση των φοιτητών και νέων με ένα θέμα ταμπού για την κοινωνία και η καταπολέμηση του στίγματος.

Περισσότερες πληροφορίες : 210-5238084, Καποδιστρίου 46, 3ο όροφος

Γραμμές βοήθειας: ΟΚΑΝΑ 1031

ΚΕΘΕΑ 1145

Ομάδα δράσεων φοιτητών – νέων,

ΕΣΠΑ ΟΚΑΝΑ «Προγράμματα στην κοινότητα

και στο δρόμο (πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης)

για τη μείωση της ζήτησης εξαρτησιογόνων ουσιών»

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,