Και μετά την Agatha τι; Προτάσεις για αστυνομικό μυθιστόρημα!

Και μετά την Agatha τι;

Προτάσεις για αστυνομικό μυθιστόρημα

crime3

Οι λάτρεις της τετραπέρατης υπερήλικης Miss Marple και του δαιμόνιου ντετέκτιβ Ηρακλή Πουαρώ έχουν ήδη καταλάβει περί τίνος πρόκειται. Πόσες και πόσες βιβλιοθήκες έχουν κοσμήσει τα πολύτιμα, πολυτονικά «λυχναράκια» που περάσαν από τα χέρια των γονιών μας στα δικά μας και μας μάγεψαν με τον ίδιο τρόπο, μας κράτησαν ξάγρυπνους πάνω από τις κιτρινισμένες σελίδες τους, έπαιξαν με τη φαντασία και την παρατηρητικότητά μας και γέμισαν τις μέρες μας με στιγμές αγωνίας και μυστηρίου. Η Agatha Christie είναι αδιαμφισβήτητα μετρ στο είδος της, ιδιοφυής και εφευρετική, πολυγραφότατη και πολυταξιδεμένη, κατάφερε να ανέλθει στη λίστα των πιο επιτυχημένων συγγραφέων μυθιστορημάτων μυστηρίου και εγκλήματος αποτελώντας σταθμό στην ευρωπαϊκή αστυνομική λογοτεχνία και θεμελιώνοντας ένα ολόκληρο ρεύμα αστυνομικής γραφής που βασίζεται στην περίτεχνη ύφανση της πλοκής, στην παρουσίαση και ανάλυση ιδιαίτερων και ξεχωριστών χαρακτήρων και στην αριστοτεχνική παραπλάνηση του αναγνώστη ως και την τελευταία σελίδα, όπου πάντοτε αρμονικά επέρχεται η κάθαρση.

Έτσι, λοιπόν, διαβάσαμε και ξαναδιαβάσαμε αυτά τα μικρά διαμαντάκια, έπειτα αναζητήσαμε κάτι ανάλογο, αλλά δυσκολευτήκαμε πολύ να το βρούμε. Νέες τάσεις και νέες ιδέες, νέες τεχνικές και μοτίβα εμφανίστηκαν στο χώρο του αστυνομικού που αντανακλούν τόσο τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες των συγγραφέων όσο και την διαφοροποιημένη κουλτούρα των εκάστοτε εποχών. Εξάλλου, η λογοτεχνία δεν μπορεί παρά να συμβαδίζει με τις κοινωνικές αλλαγές που παρατηρούνται με το πέρασμα των χρόνων και έτσι μόνον διατηρεί πνοή και ουσία ύπαρξης. Παράλληλα με την ευρωπαϊκή γραφή που αναφέρθηκε παραπάνω αναπτύχθηκε και η αμερικάνικη με χαρακτηριστικό εκπρόσωπο του αστυνομικού τον Raymond Chandler. Ο εν λόγω καλλιτέχνης παρατήρησε το μυστήριο από μία τελείως διαφορετική σκοπιά και παρουσίασε στο ευρύ κοινό noir ιστορίες με φόντο νυχτερινά κουτούκια, στέκια μαφιόζων και αμερικάνικων συμμοριών πλάθοντας χαρακτήρες-αντιήρωες, μορφές του περιθωρίου, άσσους στη βαλλιστική και σπάνια απαλλαγμένους από ξέπλυμα μαύρου χρήματος και άλλες παράνομες δραστηριότητες. Λογοτεχνία για ιδιαίτερα γούστα, αλλά σαφώς γοητευτική και αναγνωρισμένη παγκοσμίως.

crime2

Στις αρχές του 20ου αιώνα το μυστήριο στη λογοτεχνία αγγίζει ίσως τις πιο ένδοξές του στιγμές χάρη στην ταλαντούχα πέννα της Daphne du Maurier που συχνά συνδυασμένη με την μοναδική ευφυΐα του μεγαλύτερου ίσως σκηνοθέτη όλων των εποχών Alfred Hitchcock χάρισε σε όλους εμάς έργα αξεπέραστα όπως «Τα Πουλιά», «Ρεβέκκα», «Μετά τα Μεσάνυχτα». Η du Maurier ως γνήσια συνεχιστής της βρετανικής σχολής μας μεταφέρει με γλώσσα πλούσια και πολυποίκιλτη μέσα στα σαλόνια της καλής κοινωνίας όπου πλήρως διαμορφωμένοι και καλά μελετημένοι χαρακτήρες ακροβατούν επάνω στο τεντωμένο σκοινί του μυστηρίου με χαρακτηριστικό γνώρισμα του περιεχομένου το βάθος των νοημάτων, που δύσκολα συναντάται στο είδος του αστυνομικού, εντάσσοντας τα μυθιστορήματα αυτά ανάμεσα στα έργα κλασσικής λογοτεχνίας.

crime1

Την ίδια περίπου περίοδο στη χώρα μας άρχισε το αστυνομικό να κάνει τα πρώτα του βήματα χάρη στον ιδιαίτερα αξιόλογο μυθιστοριογράφο Γιάννη Μαρή που κατάφερε να φέρει το ελληνικό αναγνωστικό κοινό πιο κοντά στις ιστορίες εγκλήματος και το εξοικείωσε με τη μορφή αυτή τέχνης χρησιμοποιώντας γλώσσα και τεχνικές λαϊκές, μεταφέροντας τη δράση σε οικείους χώρους και εν τέλει πετυχαίνοντας να παραμείνει στις ελληνικές βιβλιοθήκες μέχρι και σήμερα με τα έργα του «Έγκλημα στο Κολωνάκι» και «Ταξίδι Χωρίς Γυρισμό». Χαρακτηριστική φιγούρα στα βιβλία του φυσικά εκείνη του διάσημου πλέον στη χώρα μας αστυνόμου Μπέκα. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει επίσης στον μεγάλο νομπελίστα Stephen King που εδώ και μισό αιώνα περίπου παντρεύει το μυστήριο με το υπερφυσικό και δημιουργεί πλοκές πάντα πρωτότυπες και αναπάντεχες καθηλώνοντας τόσο τον αναγνώστη όσο και τον θεατή της μεγάλης οθόνης.

Τι γίνεται όμως σήμερα; Υπάρχουν αξιόλογοι συγγραφείς αστυνομικού μυθιστορήματος, ικανοί να κληροδοτήσουν στις επόμενες γενιές έργα καθηλωτικά, αριστουργήματα που θα εμπλουτίσουν τη λίστα των βιβλίων που πρέπει να περιλαμβάνει κάθε βιβλιοθήκη; Μα φυσικά και υπάρχουν και αξίζει να τους γνωρίσουμε, αρκεί ως αναγνώστες να έχουμε την όρεξη να αναζητούμε νέες συγκινήσεις και να προσαρμοζόμαστε σε διάφορες λογοτεχνικές νοοτροπίες. Δεν είναι λίγοι οι εκδοτικοί οίκοι που μας προμηθεύουν συχνά με πλήθος νέων αστυνομικών βιβλίων που καλύπτουν όλα τα γούστα. Οι εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφορούν τη σειρά αστυνομικού noir που περιλαμβάνει τα πιο επιτυχημένα έργα σύγχρονων ταλέντων μεταξύ των οποίων οι Gillian Flynn, Patricia Cornwell, Ian Rankin και οι εκρηκτικοί Σκανδιναβοί μυθοπλάστες Camilla Läckberg και Jo Nesbø.

Πρόκειται για ένα μοντέρνο είδος αστυνομικού, που αξιοποιεί τη γνώση από όλα τα επιστημονικά και τεχνολογικά μέσα της εποχής μας για να μας παρουσιάσει πλοκές σύνθετες και εντυπωσιακές με σκηνικά που θυμίζουν CSI Miami μέσα στους φρενήρεις ρυθμούς των μεγαλουπόλεων. Ο Νορβηγός Nesbø πετυχαίνει μια ευχάριστα γρήγορη ροή στον λόγο, ενώ παράλληλα δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει γλώσσα λαϊκή, σχεδόν χυδαία για να φτάσει τον αναγνώστη στα όριά του όπως ακριβώς φτάνουν οι ήρωες των σελίδων του βιώνοντας επανειλημμένα φαύλους κύκλους σφαλμάτων και επιπτώσεων. Η σουηδικής καταγωγής Läckberg, από την άλλη, μας προσφέρει ογκώδη μυθιστορήματα πιο κοντά στη γυναικεία ψυχοσύνθεση στα οποία η λύση του μυστηρίου σχετίζεται συχνά με την εσωτερική πάλη και τα έντονα τραύματα των χαρακτήρων.

Οι εκδόσεις Καστανιώτη εκτός από την τύπωση των ιστοριών του αστυνόμου Μπέκα έχουν αναλάβει και τη δημοσίευση σημαντικών σύγχρονων Βρετανών συγγραφέων όπως ο μετρ της κατασκοπίας John le Carré και η πολυγραφότατη P. D. James που έκανε αίσθηση με το μυθιστόρημα «Ο Φάρος» ακολουθώντας ένα μοτίβο που θυμίζει Agatha Christie, αλλά και με τα υπόλοιπα έργα της με πρωταγωνιστή τον ευφυή αστυνόμο Adam Dalgliesh. Η βρετανική αστυνομική λογοτεχνία που αξίζει να αναζητήσουμε ολοκληρώνεται με «Την Τριλογία του Βερολίνου» του Philip Kerr από τις εκδόσεις Κέδρος, ενώ από τις πιο αξιόλογες μορφές της ψυχολογικής-θρίλλερ αμερικάνικης λογοτεχνίας είναι σαφώς η Patricia Highsmith με τον ιδιαίτερο ήρωα της Tom Ripley.

Επομένως, όλοι οι βιβλιόφιλοι που έχετε απολαύσει άπειρες φορές τα κλασσικά έργα της crime λογοτεχνίας και θέλετε να κάνετε νέες ανακαλύψεις και να γεμίσετε τις ελεύθερες ώρες σας με καινούριες περιπέτειες δεν έχετε παρά να εξερευνήσετε τους παραπάνω συγγραφείς και να αφεθείτε στην καλλιτεχνική παλίρροια του μυστηρίου. Η ενασχόληση αυτή δεν απαιτεί προσπάθεια, ούτε χρήματα. Ανταλλάξτε βιβλία με τους φίλους σας, δανειστείτε από την κοντινότερη σε εσάς δανειστική βιβλιοθήκη και επιτρέψτε στο χάρτινο σύντροφό σας να σας ταξιδέψει σε μέρη και εποχές που δεν μπορούσατε ούτε καν να φανταστείτε, επιδιώξτε την απόλαυση και γίνετε μέσα από αυτή τη διαδικασία πιο ολοκληρωμένοι γνωστικά και πνευματικά. Καλή ανάγνωση!

——

Χρύσα Γούτα

Tags: , , , , , ,