Η σταθερά της Αμφισβήτησης

Τα πράγματα είναι απλά! Ή… Τα πράγματα δεν είναι και τόσο απλά… δεν είναι καθόλου απλά! Όλοι έχουμε ακούσει κάποιον να λέει -ή έχουμε χρησιμοποιήσει- αυτές ή παρόμοιες εκφράσεις, αναφερόμενοι, στη ζωή γενικά ή σε κάτι πιο συγκεκριμένο που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Τι απ’ τα δύο όμως ισχύει τελικά; Προσωπικά νομίζω πως τα πράγματα δεν είναι ούτε εύκολα ούτε δύσκολα. Είναι περίπλοκα. Κι ένα τέτοιο είναι και το θέμα με τ’ οποίο αποφάσισα ν’ ασχοληθώ, γι’ αυτό μόνο αιχμές φιλοδοξώ ν’ αφήσω γύρω του παρά να το περιγράψω ξεκάθαρα κι ολοκληρωτικά.

Συχνά ακούμε να λένε για τους ευφυείς ανθρώπους κάθε εποχής και πάνω σε οποιοδήποτε τομέα, ότι είναι μπροστά από την εποχή τους κι επιπλέον ότι επειδή ήταν μπροστά (πάει κυρίως για πρωτοπόρους του παρελθόντος) οι σύγχρονοι τους δεν αναγνώρισαν το ταλέντο, την ιδιοφυία τους, ή ότι δεν ήταν έτοιμοι να δεχτούν αυτό που τους προσέφεραν… Λοιπόν σ’ όλο αυτό υπάρχει μια παρανόηση. Οι άνθρωποι εκείνοι δεν ήταν μπροστά απ’ την εποχή τους, αντιθέτως ήταν ακριβώς άνθρωποι της εποχής τους. Δηλαδή σε αντίθεση με τη πλειοψηφία των συνανθρώπων τους σκέφτονταν και ζούσαν με όλη την έννοια της λέξης την εποχή και την αλλαγή.

sofia2

Γιατί η κατάρα των περισσοτέρων ανθρώπων είναι τ’ ότι δε ζουν στην εποχή τους αλλά στο παρελθόν. Μπορεί να ντύνονται και να μιλούν και να επιλέγουν και άρα θεωρητικά να ζουν κατά την εποχή τους, αλλά το κάνουν αυτό απλά ακολουθώντας το ρεύμα των καιρών και τις τάσεις της μάζας. Η νοοτροπία όμως που κρύβεται πίσω απ’ αυτή τη ζωή δεν είναι δική τους αλλά των προπατόρων τους. Έτσι μπορεί να ζουν μοντέρνα αλλά στη πραγματικότητα ο χαρακτήρας, οι μεγάλες αποφάσεις, η άποψη τους για τα πράγματα πάντα καθορίζονται με αρχικό γνώμονα τον τρόπο σκέψης και δράσης των προηγούμενων από αυτούς, γονέων και παππούδων κατ’ αρχάς και κατ’ επέκταση δασκάλων, επιστημόνων, καλλιτεχνών κάθε είδους ηγετών και κινημάτων που ασπάζονται κι ακολουθούν με γνώμονα τη γαλούχηση του παρελθόντος.

Και όχι, αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι απλά οι παραδοσιακά θεωρούμενοι ως συντηρητικοί, γραφικοί, μικροαστικοί, δογματικοί και κάθε είδους στενόμυαλοι, φανατισμένοι και πεισματάρηδες, αλλά και πολλοί άλλοι που ούτε καν το φαντάζονται. Άνθρωποι κατ’ ουσία συντηρητικοί μπορούν να βρεθούν και μεταξύ των θεωρητικά πιο φιλελεύθερων, αντικομφορμιστικών, εναλλακτικών, επαναστατών με ή χωρίς αιτία κλπ και πάλι σε κάθε είδους ενασχόληση, απ τη πολιτική, τις επιχειρήσεις και τη θρησκεία ως τη Τέχνη, την επιστήμη και το lifestyle.

Οι ευφυείς και πρωτοπόροι είναι συνειδητά και περισσότερο απ’ τους πιο πολλούς συνάνθρωπους τους άνθρωποι της εποχής τους. Κι αυτό γιατί έχουν μια έμφυτη ικανότητα να κρατάνε από το παρελθόν (οικογενειακό, εθιμικό, εθνικό, πολιτικό, θρησκευτικό, καλλιτεχνικό, επιστημονικό κτλ) τα στοιχεία αυτά που θα αποτελέσουν τη βάση, το έναυσμα να δημιουργήσουν κάτι νέο, είτε χτίζοντας πάνω σ’ αυτά, είτε τροποποιώντας ή και καταρρίπτοντας τα. Κάνεις δεν είπε πως πετούν το παρελθόν στα σκουπίδια, όχι όμως κι ότι το κουβαλούν κι όλο στη πλάτη τους. Κι από κει και πέρα μπαίνουν στη φάση της δημιουργικής σύνθεσης επειδή ακριβώς έχουν ελεύθερο και ασυμβίβαστο νου, έχουν φαντασία ή περιέργεια ή αμφισβήτηση ή έμπνευση ή δαιμόνιο ή διαίσθηση ή χάρισμα ή όπως αλλιώς το έχουν αποκαλέσει οι ίδιοι ή άλλοι αυτό το κάτι που τους οδηγεί στο διαφορετικό.

Κι είναι αυτό το κάτι που εμένα μ’ αρέσει να το λέω αναρχικό μυαλό. Γιατί εκεί μέσα βρίσκεται πρωταρχικά και παντοτινά η αληθινή έννοια της αν-αρχίας, στο νου, στη ψυχή, στη νοοτροπία… Στην ικανότητα του να μην κολλάς, να συγχωρείς, να προχωράς, να εξελίσσεσαι, να είσαι έτοιμος να αποδεχθείς και να απορρίψεις τα πάντα.

Πριν κάτι καθιερωθεί θεωρείται αδιάφορο, παρείσακτο, αξιοκαταφρόνητο, οπότε δεν υπάρχει κανείς ν’ αναγνωρίσει την αξία του κι όταν κάτι αναγνωριστεί τότε γίνεται τάση κι έχει πάψει να θεωρείται πρωτοπορία, σιγά σιγά γίνεται το ίδιο κατεστημένο. Αυτή είναι η λούπα στην οποία πέφτουν όλες οι αλλαγές, όλες οι ιδιοφυΐες. Κι είναι κακό κάτι να γίνεται συρμός; όχι απαραίτητα. Με το να εγκολπώνεται και ν αφομοιώνει τέτοιες αλλαγές η κοινωνία, επιβιώνει και εξελίσσεται! Αυτό όμως που πάντα ξεχνά η κάθε κοινότητα και κοινωνία είναι πως τη τωρινή της θέση την οφείλει στις πρωτοπορίες του παρελθόντος που τώρα τις λέει κατεστημένο και αρνείται να προσεγγίσει κάθε τι διαφορετικό (κατά πως τ’ αντιλαμβάνεται) προς αυτές, αρνείται να δώσει μια ευκαιρία στο πιθανό κατεστημένο του αύριο. Κι αναπόφευκτα όλες οι ζυμώσεις κι οι αλλαγές γίνονται συνήθως επίπονα ή και βίαια για τον θιασώτη τους, τους διώκτες του και το πλήθος που απασχολούν… δε ξέρω αν αυτό το «επίπονα» μπορεί ν’ αλλάξει, η φυσική (και η ανθρωπινή) επιλογή δε χαρίζεται.

Ίσως είναι και μέρος της αίγλης με την οποία στέφεται κάθε πρωτοπορία όταν γίνει αποδεκτή: τα δύσκολα χρόνια, οι απογοητεύσεις, η αφάνεια, η καταραμένη ιδιοφυΐα, τα μαρτύρια και άλλα παρόμοια που αρέσουν σ’ όσους σκαλίζουν ψήγματα ζωής στις ζωές των άλλων…

Τουλάχιστον ας προσπαθούμε να έχουμε το μυαλό ανοικτό: Η αμφιβολία είναι το αντίθετο της πίστης, όχι η απώλεια πίστης. Είν’ η αμφιβολία που φέρνει την αμφισβήτηση κι η αμφισβήτηση φέρνει την αλλαγή. Μην επαναπαυόμαστε όμως, τίποτα δεν είναι γραμμικό στο κόσμο που ζούμε (όχι σ’ αυτόν που φτιάχνουμε γύρω μας για να συνεννοούμαστε και μετά ξεχνάμε πως δεν είναι αυτός τα πάντα). Ίσως ακόμα κι αυτή την αμφισβήτηση πρέπει να την αμφισβητούμε κάποτε! Να μη ξεχνάμε πόσο μικροί είμαστε σ’ αυτό τον κόσμο τον Μέγα και πόσο ακόμα μικρότερες είναι οι γνώσεις μας γι’ αυτόν, αλλά ούτε και πόσο σπουδαία πράγματα μπορούμε να κάνουμε μέσα στο μικρόκοσμο μας! Ο κόσμος μας δεν είναι γραμμικός, δεν είναι και τυχαίος. Κατακλύζεται όμως από τόσες μεταβλητές που δυσκολευόμαστε πολύ να τις γνωρίζουμε όλες, να τις κατανοούμε και να προβλέπουμε τ’ αποτελέσματά τους. Ίσως λοιπόν η μόνη σταθερά στην όλη υπόθεση -αύτη που μπορεί να μας φέρει σε ένα σημείο διαφορετικό από το αρχικό μας- είναι η Σταθερά της Αμφισβήτησης. Το πραγματικό γήρας έρχεται όταν παύει η κινητικότητα (στο σώμα, στο μυαλό, στα συναισθήματα, στη ψυχή), όταν παραδινόμαστε στη σαρωτική εντροπία της κοινωνίας και της φύσης.

Tags: , , ,