Ένας άνθρωπος: δυο πατρίδες…

home_heartΟ άνθρωπος από την φύση του έχει την ανάγκη να ορίσει το περιβάλλον, στο οποίο γεννιέται, ζει και μεγαλώνει, έχει την ανάγκη να ορίσει κάποιες βασικές συνισταμένες , τις οποίες μπορούμε να τις ονομάσουμε διαφορετικά και πυλώνες της ύπαρξης του . Έτσι, ένα καίριο και παντοτινό ζήτημα είναι ο τόπος καταγωγής – η πατρίδα. Συχνά αναφέρουμε ότι ένας άνθρωπος δίχως πατρίδα, δεν έχει προϊστορία – δεν έχει ρίζες, άρα δεν μπορεί να έχει και μέλλον, αφού δεν γνωρίζει το ιστορικό-γενεαλογικό του παρελθόν.

Αν προσπαθήσουμε να αναλύσουμε το θέμα αυτό από τα αρχαία χρόνια, θα διαπιστώσουμε ότι οι Αθηναίοι λάμβαναν υπόψη το ζήτημα της αυτοχθονίας ή μη των πολιτών , το ίδιο και οι Σπαρτιάτες και αυτό γίνεται κατανοητό ιδιαίτερα από την συμπεριφορά τους σε περιπτώσεις μη- αυτοχθονίας, όπου οι ίδιοι περιθωριοποιούσαν και απέκλειαν το άτομο κοινωνικά . Έτσι , όταν κάποιος πολίτης ήταν εκ το ήμισυ Αθηναίος ή Σπαρτιάτης ή ακόμη «χειρότερα» ετερόχθονος, οι ίδιοι το συμπεριλάμβαναν στα μειονεκτήματα του , υποβαθμίζοντας τον κοινωνικά και αξιακά.

Ανατρέχοντας στην ελληνική ιστορία, θα διαπιστώσουμε επίσης ότι κατά την εποχή της ιδρύσεως του ελληνικού κράτους , η έννοια της αυτοχθονίας ήταν ένα καίριο σημασίας ζήτημα, διότι πολλοί Έλληνες της Διασποράς, λόγω της προνομιούχας θέσης τους, της υψηλής μόρφωσης και της οικονομικής τους ισχύς κατείχαν αξιόλογες και διακεκριμένες θέσεις στο τότε νεοσύστατο ελληνικό κράτος, σε αντίθεση με τους αυτόχθονες Έλληνες, οι όποιοι σύμφωνα και με προσωπικές τους μαρτυρίες , παρά την ουσιαστική και μεγάλη συνεισφορά τους, τους αγώνες και την αυτοθυσία τους κατά την διάρκεια της απελευθέρωσης της χώρας, τελικά παραγκωνιστήκαν και δεν ανέλαβαν δημόσια αξιώματα, διότι οι πλειονότητα τους ήταν αγράμματοι και φτωχοί.

Όμως, η αφήγηση δεν τελειώνει εδώ, στο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας παρατηρείται επίσης συχνά το φαινόμενο της μετανάστευσης μεγάλων τμημάτων του ελληνικού πληθυσμού που αποφάσισαν να «ξενιτευτούν», ώστε να αποκτήσουν οι ίδιοι και οι οικογένειες του καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και ένα πιο ελπιδοφόρο μέλλον. Και ενώ αρχικά η πλειονότητα τους σχεδίαζε και ευελπιστούσε να παραμείνει στο εξωτερικό για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, μέχρι ωσότου αποκτήσει κάποια σχετική οικονομική άνεση, τελικά ένα μεγάλο κομμάτι παρέμεινε μόνιμα στην χώρα μετανάστευσης , εγκαταλείποντας το μεγάλο όνειρο επιστροφής στην πατρίδα.

Έπειτα, από ένα πρόσφατο ταξίδι μου στο εξωτερικό και συζητώντας για αυτό το θέμα με τους ομογενείς , διαπίστωσα ότι για αυτήν την μερίδα των ανθρώπων, η έννοια «πατρίδα» έχει αποκτήσει πια μια διαφορετική, διευρυμένη σημασία, η οποία ίσως θα προκαλούσε αρνητικά σχόλια από τους γηγενείς Έλληνες, οι οποίοι όπως είναι άλλωστε και φυσικό ορίζουν διαφορετικά την έννοια αυτή, αφού προσλαμβάνουν το ζήτημα αυτό από άλλη οπτική γωνία .

Αυτό το φαινόμενο παρατηρείται ειδικά από ομογενείς δεύτερης ή τρίτης γενιάς : πολλοί την χαρακτηρίζουν «πατρίδα της καρδίας» μας, άλλοι πάλι δεν την αναγνωρίζουν καν ως πατρίδα, ενώ υπάρχει και μια μερίδα που αν και θεωρητικά την ονομάζουν πατρίδα, ουσιαστικά δεν την αισθάνονται, διότι μεγάλωσαν και ζουν σε μια άλλη χώρα στην οποία έχουν πια διαμορφώσει την ζωή τους.

Ο άνθρωπος από την φύση του έχει την ανάγκη να γνωρίζει και να αισθάνεται ότι ανήκει κάπου, διότι η έννοια του μέλους του προσδίδει ασφάλεια, σιγουριά και ταυτότητα. Τι γίνεται όμως με αυτήν την μερίδα των ανθρώπων, που δεν ανήκουν ουσιαστικά σε μία εθνοτική ομάδα; Είναι απορίας άξιο πως αυτό μπορεί να συμβεί, αλλά όταν η χώρα γέννησης διαφέρει από την χώρα κατοικίας ή όταν προέρχεσαι από μια multicultural οικογένεια ή όταν είσαι δεύτερης ή τρίτης γενιάς ομογενής ή όταν απλά έχεις ζήσει κάποια χρόνια σε μια άλλη χώρα, τότε σε ποία εθνοτική ομάδα ανήκεις , ποια είναι τελικά η δική σου πατρίδα ;

Το ερώτημα αυτό όσο και αν προσπαθούμε είτε με απλούς είτε με επιστημονικούς όρους να το επιλύσουμε, νομίζω ότι θα αποτύχουμε, γιατί δεν είμαστε ικανοί να ορίσουμε με «στεγνούς- απρόσωπους» όρους ταυτότητες ανθρώπων, που βρίσκονται πάντα ανάμεσα σε δύο πατρίδες- σε δύο σύνορα. Κάθε φορά που με απασχολεί αυτό το δίλλημα, μου έρχεται αυτομάτως στο μυαλό η εικόνα ενός ανθρώπου να πατά με το ένα πόδι στην μία χώρα και με το άλλο πόδι στην άλλη χώρα. Γιατί, θα πρέπει να απαρνηθεί ή να επιλέξει ανάμεσα στις δύο ; Πόσο εύκολο όμως είναι να ζει κανείς με δύο πατρίδες; Πόσο εφικτό είναι αυτό στην πραγματικότητα;

Όμως, υπάρχουν και περιπτώσεις που η απάντηση των ανθρώπων είναι τόσο φυσική και πηγαία : πατρίδα είναι εκεί που βρίσκεται η καρδία σου… Ίσως τελικά αυτή η φράση να λύνει εν μέρει τα διλλήματα και να επιτρέπει στους ανθρώπους να ζήσουν όπως εκείνοι επιθυμούν , εκεί που επιθυμούν, χωρίς πατριδολατρίες. Άλλωστε, όλοι σε ένα μεγάλο – παγκόσμιο χωρίο δεν ζούμε ;

Home is where the heart is

Tags: , , , , , , , , , , ,