ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΝΟΜΠΕΛ: Dario Fo – βραβείο Νόμπελ 1997

Ο Tυχαίος θάνατος ενός Αναρχικού

Dario Fo

Σίγουρα, αυτό το μικρό αφιέρωμα της universitypress στα νόμπελ λογοτεχνίας, δεν θα μπορούσε να χωρέσει μέσα του όλα τα σπουδαία ονόματα που κατά καιρούς πήραν το βραβείο. Αφού λοιπόν ζητήσω συγνώμη γι’ αυτό, από σας, αλλά κι απ’ όσους δεν συμπεριέλαβα, εκπληρώνω ένα χατήρι που καιρό τώρα μου ζητούσε ο εαυτός μου. Κλείνω αυτό το αφιέρωμα στους νομπελίστες, με θέατρο. Και μάλιστα, ένα εξαιρετικά χαρούμενο, έξυπνο και γουστόζικο θέατρο. Στο κάτω κάτω, όπως έχει πει κι ο Γούντι Άλεν: «Το μυστικό της επιτυχία; Να είσαι διαφορετικός από τους άλλους». Ε, νομίζω πως ο Ντάριο Φο μάλλον συμφωνεί μαζί του.

O Ντάριο Φο, γεννήθηκε το 1926, στο Λεγκιούνο-Σαντζιάνο, μια περιοχή του Βαρέζε της Ιταλίας. Είναι ένας απ’ τους πιο σπουδαίους θεατρικούς συγγραφείς της σύγχρονης εποχής (πιθανότατα ο κορυφαίος σατιρικός), κι ακόμη, ευθυμογράφος, σκηνοθέτης, ηθοποιός και συνθέτης.

dario_fo

Μέσα απ’ τα έργα του καταφέρνει να βγάζει άφθονο, φυσικό γέλιο, την ώρα που περνάει την κοινωνία από κόσκινο, προβληματίζει και ψυχογραφεί πολλές και διάφορες πτυχές και περιόδους της Ιταλίας (κυρίως), αλλά κι ολόκληρου του κόσμου.

Περνάει τα παιδικά του χρόνια, ακούγοντας ιστορίες απ’ τη γιαγιά του και τους ψαράδες της περιοχής. Το 1940 ταξιδεύει ως το Μιλάνο για να σπουδάσει αρχιτεκτονική, όμως του χαλάει τα σχέδια ο ΄Β παγκόσμιος πόλεμος. Η οικογένειά του (έχοντας αντιφασιστικές και σοσιαλιστικές ιδέες), κατά τη διάρκεια του πολέμου, φυγαδεύει συμμάχους στην Ελβετία. Μετά το πέρας του πολέμου, ο Ντάριο συνεχίζει τις σπουδές του στην αρχιτεκτονική, ενώ ξεκινά να γράφει και τα πρώτα του θεατρικά. Το 1951, γνωρίζει στην παραγωγή του θεατρικού «Εφτά ημέρες στο Μιλάνο» τη Φράνκα Ράμε, την οποία παντρεύεται τρία χρόνια μετά. Η Φράνκα θα αποτελέσει από κείνο το σημείο κι έπειτα, τον σπουδαιότερο βοηθό του Φο στο τεράστιο έργο του. Το ’53 γράφει το πρώτο του σπουδαίο έργο «Δάχτυλο στο μάτι», ενώ ως το ’59 δουλεύει πάνω σε κινηματογραφικά σενάρια. Στις δεκαετίες ‘60 και ’70 έχει πια έντονη θεατρική δράση (κυρίως ως συγγραφέας), συγκρούεται με την καθολική εκκλησία, ενώ το 1975 προτείνεται πρώτη φορά για το βραβείο Νόμπελ. Το ’80 και το ’90 βρίσκουν το Φο με πλούσια πολιτική αλλά και καλλιτεχνική δράση, το 1995 παθαίνει εγκεφαλικό (το οποίο του προκαλεί σχεδόν ολική τύφλωση, ευτυχώς παροδικά) και τελικά το 1997 του απονέμεται το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

Τα θεατρικά του, αποτελούν αριστουργήματα αισθητικής, βασισμένα σε ιδιοφυείς ιδέες, γεμάτες φαρσικά επεισόδια και παρεξηγήσεις. Είναι αυτές οι παρεξηγήσεις μέσα απ’ τις οποίες ο Φο προσπαθεί εκ πρώτης όψεως να διασκεδάσει το κοινό του, εντάσσοντας όμως πάντα ένα κοινωνικό σχόλιο, τόσο εμφανές, που καταφέρνει να κρυφτεί άψογα κάτω απ’ τις φωνές των πρωταγωνιστών του, μα κυρίως κάτω από τη μύτη όσων δε θέλουν να το δουν.

Οι χαρακτήρες του, παιδιά της κωμέντια ντελ άρτε, θυμίζουν πότε ήρωες του Μολιέρου ή του Ντε Σαντ (σαφώς «αγνότεροι» απ’ τους τελευταίους, φυσικά) και πότε ήρωες του Ντίσνεϋ, το Ντόναλντ ή το Φέθρι!

Αγαπημένο (μου) έργο του, «Ο Τυχαίος θάνατος ενός Αναρχικού». Εκεί, ένας αναρχικός πέφτει απ’ το παράθυρο αστυνομικού τμήματος, κι ο θάνατός του χαρακτηρίζεται «τυχαίος». Ώσπου φτάνει στο τμήμα ένας «τρελός για δέσιμο», ο οποίος αφού κάνει όλο το κτήριο ανάστα ο Κύριος (μεταμφιέζεται αρχικά σε επιθεωρητή τον εσωτερικών υποθέσεων και στη συνέχεια σε γενικό διοικητή της Ιταλικής Αστυνομίας), θέτει τους αστυνομικούς προ των ευθυνών τους, χρησιμοποιώντας μια θεοπάλαβη όσο και ιδιοφυή συλλογιστική. Πρόκειται για μια σάτιρα που μετατρέπει το αστυνομικό τμήμα σε ένα ξέφρενο τσίρκο, την ώρα που ο δαιμόνιος Φο γελοιοποιεί την εξουσία και της πετάει στα μούτρα ένα κατηγορώ απ’ αυτά που πονάνε περισσότερο: ένα κατηγορώ γεμάτο γέλια!

Άλλα έργα του συγγραφέα: Οι Αρχάγγελοι δεν παίζουν Φλίπερ, Δάχτυλο στο Μάτι, Φενταγίν!, Δεν πληρώνω! Δεν πληρώνω!, Αυτός που κλέβει ένα Πόδι έχει τύχη στην Αγάπη.

Tags: , , , , , , , , , ,