ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΝΟΜΠΕΛ: Jose Saramago-βραβείο νόμπελ 1998

Περί Φωτίσεως.

Jose Saramago – βραβείο Νόμπελ 1998

saramago

O Ζοζέ ντε Σόουζα Σαραμάγκου, υπήρξε πιθανότατα ο σημαντικότερος Πορτογάλος και ένας απ’ τους σπουδαιότερους Eυρωπαίους συγγραφείς του εικοστού αιώνα. Γεννήθηκε στο χωριό Αζινιάνκα το 1922 και πέθανε το 2010. Χωρίς να δεχθεί (λόγω οικονομικής αδυναμίας της οικογένειάς του) ανώτατη εκπαίδευση (τελείωσε μάλιστα τεχνικό γυμνάσιο), κατάφερε από μηχανικός αυτοκινήτων να εργαστεί στη συνέχεια ως υπάλληλος εκδοτικής επιχείρησης, αργότερα ως μεταφραστής και στην πορεία ως δημοσιογράφος. Υπήρξε διευθυντής έκδοσης της εφημερίδας Diario de Noticias ως το 1975, όταν και αναγκάστηκε να σταματήσει λόγω των πολιτικών εξελίξεων της επανάστασης των Γαρυφάλλων. Το 1988 θα τελέσει τον δεύτερο γάμο του (ο πρώτος ήταν το 1944), με την αρκετά μικρότερή του Πιλάρ δελ Ρίο, όνομα που συχνά αναφέρεται στις αφιερώσεις των βιβλίων του. Μετά τη διαμάχη του με την Καθολική εκκλησία για το έργο «το κατά Ιησούν Ευαγγέλιο», ο συγγραφέας μαζί με τη σύζυγό του αυτοεξορίστηκαν στο νησάκι Λαθαρόντε των Καναρίων Νήσων.

Όσον αφορά το έργο του, το βασικό στοιχείο που χαρακτηρίζει τις ιστορίες του είναι η δυνατή φαντασία, την οποία ωστόσο χρησιμοποιεί σε ρεαλιστικά πλαίσια (συνήθως), και με σκοπό να μπορέσει μέσα απ’ τις «ειδικές συνθήκες» τις οποίες δημιουργεί, να παρουσιάσει ή πολλές φορές να εκθέσει την ανθρώπινη φύση. Ενδεικτικά μερικά απ’ τα ευφάνταστα θέματα των ιστοριών του είναι: ένας καθηγητής ιστορίας που ανακαλύπτει τυχαία πως στην πόλη του υπάρχει ένας άνθρωπος-αντίγραφό του, μια πανδημία «λευκής τυφλότητας» που χτυπάει χωρίς προφανή αιτία μια ολόκληρη χώρα, το λευκό που κερδίζει με 80% τις δημοτικές εκλογές στην πρωτεύουσα της ίδιας χώρας, ή μια ξαφνική ρωγμή που προκαλεί την αποκόλληση της Ιβηρικής χερσονήσου απ’ τον κορμό της Ευρώπης!

Οι ήρωες του απ’ την άλλη, αποτελούν μια εξαιρετικά πετυχημένη απεικόνιση της πραγματικότητας. Ο κόσμος του Σαραμάγκου είναι τίποτα παραπάνω από ένας καθρέφτης του σύγχρονου κόσμου. Ένας μάλιστα εξαιρετικά λεπτομερής καθρέφτης. Αυτό είναι άλλωστε και το σπουδαίο κόλπο που ανέδειξε τον Πορτογάλο σε μεγάλη μορφή της λογοτεχνίας. Μέσα στις ευφάνταστες καταστάσεις που σκαρώνει, οι χαρακτήρες του λειτουργούν με απίστευτη ρεαλιστικότητα. Και κάτι παραπάνω. Δημιουργώντας συνθήκες απρόσμενες και δύσκολα προβλέψιμες, αναγκάζει τους ήρωές του να πάρουν σημαντικές και γρήγορες αποφάσεις, αποκαλύπτοντας συχνά την απάνθρωπη πλευρά του ανθρώπου, που τόσο έντεχνα μπορεί και κρύβεται στον πραγματικό κόσμο.

Άλλο ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του, είναι ο τρόπος γραφής. Χωρίς σημεία στίξης (εκτός από κόμματα και τελείες) και χωρίς εισαγωγικά ή παύλες για τον διαχωρισμό των διαλόγων, το συγγραφικό του στυλ θυμίζει έντονα Ευαγγέλιο. Ωστόσο μετά το αρχικό ξάφνιασμά, οι μακροσκελείς περίοδοι γίνονται (άγνωστο πώς) ξεκούραστες, ενώ η γλώσσα του, αν και επίσημη, καταφέρνει να κουβαλάει μέσα της ένα ιδιαίτερο, κυνικό χιούμορ, κι όσο γυρνούν οι σελίδες να σε κερδίζει όλο και περισσότερο με μια δική της απροσδιόριστη γοητεία.

Σπουδαιότερο έργο του δεν υπάρχει. Γι’ αυτό και στις λίγες γραμμές που μου έχουν απομείνει, θα σας μιλήσω για το αγαπημένο μου. Το μυθιστόρημα «Περί Φωτίσεως».

Στην πρωτεύουσα μιας χώρας που τέσσερα χρόνια πριν, χτυπήθηκε από πανδημία μιας παράξενης «λευκής τυφλότητας», φαίνεται πως τα παράδοξα δεν τελείωσαν ακόμη. Κι αυτό γιατί στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές, το λευκό κέρδισε με ποσοστό 70%. Στις επαναληπτικές άγγιξε το 80%. Η κυβέρνηση πανικόβλητη θα ψάξει να βρει τον υποκινητή. Οι άνθρωποι σε πείσμα της, θα εμφανίσουν ξαφνικά μεγάλα δείγματα αλληλεγγύης. Κι ο Σαραμάγκου θα παίξει για άλλη μια φορά με τις ισορροπίες της ανθρώπινης ψυχής. Σ’ όσους αυτή υπάρχει.

Άλλα προτεινόμενα έργα του συγγραφέα: Περί Τυφλότητος, Η Πέτρινη Σχεδία, Ιστορία της Πολιορκίας τη Λισσαβόνας, Ο Άνθρωπος Αντίγραφο,  Περί Θανάτου, Όλα τα Ονόματα, Κάιν.

Hλίας Γεροντόπουλος

Tags: , , , , ,