Ήλιος και δέρμα: μια σχέση αγάπης και μίσους

Ακούμε κατά καιρούς για τους κινδύνους που επιφυλάσσει η ηλιακή ακτινοβολία για το δέρμα, ειδικά τις μεσημεριανές ώρες. Αξίζει να δούμε το θέμα από την πλευρά της επιστήμης και να ενημερωθούμε σωστά, ιδιαίτερα πριν φύγουμε για τις καλοκαιρινές μας διακοπές.

sun2

Πως αλληλεπιδρά ο ήλιος με το δέρμα;

Το ηλιακό φως αποτελείται από ορατή ακτινοβολία (όλα τα χρώματα της ίριδος) και από υπεριώδη (UVUltraviolet). Από αυτές, η υπεριώδης ακτινοβολία (ή οποία αποτελείται από ακτίνες UVA, UVB) είναι βλαβερή. Συγκεκριμένα, η ακτινοβολία UVAείναι η αιτία της εμφάνισης ρυτίδων και της γήρανσης του δέρματος. Ακόμη, είναι αυτή που προκαλεί το μαύρισμα, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται στις λάμπες των κέντρων μαυρίσματος. Από την άλλη, οι ακτίνες UVB βρίσκονται πίσω από τα εγκαύματα, τα μελανώματα και πολλές μορφές καρκίνου του δέρματος. Η έκθεση στις ακτίνες UVA συμβαίνει καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου και της ημέρας. Αντιθέτως, οι ακτίνες UVB έρχονται σε επαφή με το δέρμα κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες και συγκεκριμένα τις μεσημεριανές ώρες. Ακόμη, γίνονται επικίνδυνες σε μεγάλο υψόμετρο ή πάνω σε ανακλαστικές επιφάνειες (πχ. πάγος). Ο λόγος που η ακτινοβολία αυτή είναι βλαβερή, είναι γιατί προκαλεί δομικές βλάβες στο DNA. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα πρόωρο θάνατο του κυττάρου, μετάλλαξη ή καρκινογένεση. Ωστόσο, ο ήλιος έχει και ευεργετικές ιδιότητες στο δέρμα, όπως η παραγωγή της βιταμίνης D.

Γιατί μαυρίζουμε;

Το μαύρισμα είναι μια φυσική διαδικασία που πυροδοτείται από τη μέτρια έκθεση του δέρματος στον ήλιο. Ορισμένα κύτταρα της επιδερμίδας, μόλις εκτεθούν σε ηλιακή ακτινοβολία παράγουν τη χρωστική μελανίνη, που είναι υπεύθυνη για την αλλαγή του χρώματος του δέρματος. Η μελανίνη έχει την ιδιότητα να απορροφά την υπεριώδη ακτινοβολία προστατεύοντας, έτσι, τα κύτταρα από αυτήν. Με άλλα λόγια το μαύρισμα είναι μια φυσική άμυνα του οργανισμού για τον ήλιο.

Τι είναι το αντηλιακό και πως δρα;

Τα αντηλιακά εισήχθηκαν στην αμερικάνικη αγορά κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, με σκοπό να μην παθαίνουν οι στρατιώτες εγκαύματα από τη συνεχή έκθεσή τους στον ήλιο. Δε δρουν όλα τα αντηλιακά με τον ίδιο τρόπο: άλλα απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία, και άλλα απλά την αντανακλούν. Έτσι, κάποια αποτελούνται από οργανικά μόρια τα οποία έχουν την ικανότητα να απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία (χημικά αντηλιακά) και άλλα περιέχουν νανοσωματίδια μετάλλων τα οποία αντανακλούν το υπεριώδες φως (φυσικά αντηλιακά).

Τι πρέπει να προσέχουμε στα αντηλιακά;

Κατά την επιλογή αντηλιακού πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας δύο παράγοντες: τον τύπο της ακτινοβολίας από τον οποίο παρέχεται προστασία και το βαθμό προστασίας (SPF: SunProtectionFactor). Σχετικά με τον πρώτο παράγοντα, πάνω σε κάθε αντηλιακό αναγράφεται η ένδειξη UVA ή UVB ή και τα δύο. Οι ενδείξεις αυτές σημαίνουν προστασία από την αντίστοιχη ακτινοβολία. Σχετικά με το δεύτερο παράγοντα, αναγράφεται ένας αριθμός (από 15 έως 50) πάνω στη συσκευασία. Ο αριθμός αυτός δίνει πληροφορίες σχετικά με τη διάρκεια προστασίας του αντηλιακού. Παραδείγματος χάρη, αν ένα άτομο πάθει έγκαυμα χωρίς αντηλιακό σε 10 λεπτά, τότε με αντηλιακό με SPF 15 θα πάθει έγκαυμα σε 10x15=150 λεπτά ( με SPF 30 σε 300 κ.ο.κ.). Σημαντικό είναι ότι ο αριθμός SPF είναι ενδεικτικός της προστασίας από την ακτινοβολία UVB μόνο, εφόσον η ακτινοβολία UVA δεν προκαλεί εγκαύματα. Ακόμη, ενδιαφέρον είναι ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιτρέπονται αντηλιακά με SPF μεγαλύτερο από 50 έτσι ώστε να αποφεύγονται μη ρεαλιστικοί ισχυρισμοί. 

Τι είναι τα λάδια μαυρίσματος και ποιά η δράση τους;

Οι ουσίες αυτές επιταχύνουν το μαύρισμα, προωθώντας την παραγωγή μελανίνης. Αυτό το επιτυγχάνουν εντείνοντας την κυκλοφορία του αίματος στην περιοχή του δέρματος. Κύρια συστατικά τέτοιων προϊόντων είναι η μελανίνη, εκχυλίσματα από τσάι και άλλες οργανικές ουσίες. Τα περισσότερα δεν έχουν προστατευτική δράση γι’ αυτό δε συνιστάται η χρήση τους χωρίς αντηλιακό.

Καλό καλοκαίρι και καλές διακοπές !

Tags: , , , , , , , , ,